Bobowate (motylkowate) to bardzo liczna rodzina, do której należy około dwóch tysięcy gatunków. W Polsce uprawiane są rośliny motylkowate grubonasienne (strączkowe) oraz motylkowate drobnonasienne, głównie koniczyny i lucerny. Ten podział ma znaczenie praktyczne, wpływając na ich zastosowanie w rolnictwie i inne aspekty.
Rośliny motylkowe grubonasienne (strączkowe):
- Charakteryzują się dużymi nasionami, często uprawiane na nasiona, paszę lub do spożycia przez ludzi.
- Należą do nich: groch siewny, bób, bobik, łubin (biały, żółty, wąskolistny), fasola,
soja, soczewica jadalna.
Rośliny motylkowe drobnonasienne:
Charakteryzują się małymi nasionami, często uprawiane na paszę lub jako rośliny poplonowe.
- Należą do nich: koniczyna (biała, różowa, inkarnatka), lucerna, wyka, seradela,
komonica, esparceta.
Dodatkowo, rośliny motylkowe można podzielić ze względu na okres wegetacji:
- Jednoroczne: Większość roślin grubonasiennych, seradela, koniczyna perska.
- Dwuletnie: Koniczyna czerwona.
- Wieloletnie: Lucerna, koniczyna biała.
Rośliny motylkowe odgrywają ważną rolę w rolnictwie, ponieważ wzbogacają glebę w azot dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi.
Rośliny bobowate uprawiane są głownie z przeznaczeniem do konsumpcji i na paszę dla zwierząt. Nasiona tych roślin a także zielona masa są przede wszystkim cennym źródłem białka. Ich zawartość jest najwyższa ze wszystkich gatunków uprawnych i waha się od 20 procent (groch) do 45 procent (łubin żółty). Białka tych roślin charakteryzuje znaczny udział aminokwasów egzogennych, głownie lizyny. Są dlatego doskonałą paszą dla bydła, trzody, drobiu.
Rośliny bobowate zwiększają produkcyjność gleb poprzez :
- poprawę bilansu azotu w glebie.
- wzbogacają glebę w substancję organiczną i składniki pokarmowe z resztek pożniwnych;
- poprawiają stosunki powietrzno-wodnych – dzięki silnemu i głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu;
- uruchamiają trudno dostępne, zalegających głęboko związki wapnia i fosforu;
- poprawiają stan fitosanitarny;
- poprawę struktury gleby;
- powodują wzrost plonu rośliny następczej nawet o 25 procent bez żadnych dodatkowych nakładów.
Technologia uprawy roślin motylkowatych, ma za zadanie stosowanie takich zabiegów agrotechnicznych aby uzyskać wysokie i dobre jakościowo plony. Dlatego ważne jest odpowiednie przygotowanie gleby, dobór terminu siewu, pielęgnacja roślin, nawożenie oraz ochrona przed szkodnikami i chorobami. Rośliny motylkowate wymagają gleby dobrze spulchnionej, ale odleżałej, co pozwala na prawidłowy rozwój systemu korzeniowego, zaleca się stosowanie nawozów fosforowych i potasowych, oraz uzupełnienie azotu przed rozwojem symbiozy z bakteriami brodawkowymi, zwalczanie chwastów, zarówno przed siewem jak i po siewie, stosowanie orki przedzimowej, w celu ograniczenia strat wody bronowanie na wiosnę, najlepiej wysiew kwalifikowanego materiału siewnego, dostosowanego do warunków siedliskowych i wymagań gatunku, dostosowanie również terminu siewu , głębokości do gatunku i odmiany, Wczesna pielęgnacja międzyrzędowa i ewentualne pielenie pozwalają utrzymać glebę w dobrej kulturze i ograniczyć konkurencję chwastów.
Należy monitorować występowanie szkodników oraz chorób i stosować odpowiednie metody ich zwalczania, w tym środki ochrony roślin.
W chwili obecnej istnieje niskie zainteresowanie rolników uprawą roślin bobowatych ze względu na słabą opłacalność, niskie ceny ziarna oraz z niezbyt duże plony.
Najwyższym poziomem plonów charakteryzuje się łubin wąskolistny, którego wydajność z hektara waha się w przedziale 20-25 decyton z hektara. Gorzej plonuje łubin żółty którego plon waha się od 14 do 17 decyton z hektara. Plon nasion grochu pastewnego waha się od 15 do 35 decyton z hektara, jadalnego od 20 do 40 decyton z hektara. Z uprawianych w Polsce roślin strączkowych najlepiej plonuje bobik, którego wydajność sięga 30 decyton z hektara.
Podsumowując, wartość pokarmowa roślin bobowatych jest bardzo duża , technologia uprawy nie jest zbyt skomplikowana a występująca w chwili obecnej niska opłacalność uprawy rekompensowana jest dopłatami do roślin strączkowych na ziarno w ramach płatności bezpośrednich.
