Poniższe dane opracowane na podstawie oceny sytuacji pszczoły miodnej w Polsce w sezonie wegetacyjnym 2026 r., prowadzonej w ramach Dotacji Celowej finansowanej ze środków MRiRW.
W bieżącym roku po przezimowaniu, według ocen pszczelarzy kondycja rodzin pszczelich została oceniona jako dobra.
Pierwsze loty pszczół – pod koniec lutego i na początku marca (leszczyna, wierzba i olcha).
Kwiecień – znaczącym pożytkiem były kwitnące drzewa owocowe. W ochronie sadów stosowane są między innymi insektycydy oparte na acetamiprydzie, spirotetramacie i chlorantraniliprolu.
W przypadku acetamiprydu (badaniach prowadzonych w IOR-PIB ) nie obserwowano negatywnego wpływu na przeżywalność i zachowanie pszczół.
Bardzo wnikliwie oceniano ryzyko zatruć pszczoły miodnej insektycydami podczas ochrony rzepaku ozimego.
- Pierwsze naloty chowaczy na rzepak ozimy IOR-PIB sygnalizował już pod koniec lutego (24–26 lutego), kiedy odnotowano pojawienie się chowacza brukwiaczka.
- Szczyt natężenia nalotu tego szkodnika nastąpił około 2–4 marca.
- Główny nalot nastąpił w dniach 6–10 marca,
W przypadku przekroczenia progu ekonomicznej szkodliwości przez chowacza brukwiaczka i chowacza czterozębnego rolnicy przeprowadzali zabiegi chemiczne. Stosowano głównie środki ochrony roślin zawierające bardzo niebezpieczne dla pszczół substancje czynne z grupy pyretroidów – deltametrynę, lambda-cyhalotrynę i cypermetrynę. Stosowano także, zwłaszcza w wyższych temperaturach, acetamipryd (nie obserwowano negatywnego wpływu na przeżywalność i zachowanie pszczół). Stosowano również preparaty będące mieszaninami pyretroidu z acetamiprydem.
- Zabiegi przeciwko chowaczom łodygowym przeprowadzano w fazach rozwojowych rzepaku BBCH 30–39, kiedy na plantacjach nie było jeszcze otwartych kwiatów. Ryzyko ich zatrucia było niewielkie.
- Pierwsze naloty słodyszka rzepakowego – około 25–30 marca, w fazie zwartego kwiatostanu (BBCH 50–51). Kulminacja nalotu słodyszka przypadła na fazę rozwojową BBCH 53–55 (pierwsze otwarte kwiaty). W tym okresie, wraz z pojawieniem się pszczół na plantacjach, wzrosło ryzyko ich zatrucia podczas zabiegów zwalczania szkodnika, szczególnie w przypadku stosowania środków zawierających pyretroidy.
W związku z wysokim poziomem odporności słodyszka rzepakowego na pyretroidy, a także ze względu na bezpieczeństwo pszczoły miodnej i innych zapylaczy, w wielu przypadkach rolnicy wybierali preparaty zawierające acetamipryd, szczególnie Mospilan 20 SP.
- Między 5 a 15 maja 2026 r., w wielu rejonach kraju, prowadzono zabiegi zwalczania kolejnego groźnego szkodnika rzepaku – chowacza podobnika. Był to okres pełni kwitnienia rzepaku ozimego (BBCH 65–67), więc okres szczególnie wysokiego ryzyka zatrucia pszczół w przypadku niewłaściwego stosowania insektycydów. Stosowano głównie pyretroidy – lambda-cyhalotrynę, deltametrynę i cypermetrynę – a także mieszaniny acetamiprydu z pyretroidami.
Zgodnie z wynikami monitoringu i badań IOR-PIB większość pyretroidów należy do substancji bardzo niebezpiecznych dla pszczoły miodnej.
W okresie ochrony rzepaku ozimego w 2026 r. odnotowano zgłoszenia zatruć lub podejrzeń zatruć rodzin pszczelich środkami ochrony roślin. Przypadki te były badane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), IOR-PIB w Poznaniu oraz Państwowy Instytut Weterynaryjny – PIB w Puławach.
W doniesieniach medialnych pojawiały się również informacje o podejrzeniu zatrucia pszczół chloropiryfosem – substancją czynną niedopuszczoną obecnie do stosowania w środkach ochrony roślin w Unii Europejskiej. Informacje te nie zostały jednak oficjalnie potwierdzone.
Podsumowanie:
– lokalnie gorsza niż w ostatnich latach sytuacja rodzin pszczelich w Polsce w 2026 r. nie była głównie związana ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Zgłoszenia dotyczące możliwych zatruć miały charakter incydentalny. Ważnym czynnikiem ograniczającym aktywność pszczół i dostępność pożytków były warunki pogodowe. Chłodny kwiecień, przymrozki, wiatr oraz lokalnie występująca susza ograniczały wydzielanie nektaru przez rośliny oraz liczbę dni umożliwiających aktywny oblot pożytków przez pszczoły.
– pożytki rzepakowe były zróżnicowane regionalnie ( większości przypadków niższe od średniej). Pożytki z innych roślin, takich jak mniszek lekarski, facelia błękitna, koniczyna biała i czerwona, lipa, robinia akacjowa, gryka, lawenda, kasztanowiec i słonecznik, a także pożytki spadziowe, nie odbiegały znacząco od średnich z poprzednich lat.
– w praktyce rolniczej zaleca się (w sytuacjach, w których jest to zgodne z aktualną rejestracją i etykietą środka ochrony roślin) wybór substancji czynnych, dla których badania wykazują brak negatywnego wpływu na pszczołę miodną. Do takich substancji należy acetamipryd, dla którego w wieloletnich doświadczeniach IOR-PIB nie obserwowano negatywnego wpływu na przeżywalność ani zachowanie pszczół.
– w przypadku występowania odporności szkodników na pyretroidy możliwe jest również wykorzystanie preparatów zawierających synergetyk – butoksylan piperonylu (PBO), zwiększający skuteczność pyretroidów wobec odpornych populacji szkodników. W badaniach prowadzonych w IOR-PIB, w badanych wariantach, nie stwierdzono wzrostu ryzyka dla pszczoły miodnej wynikającego z zastosowania PBO.
– w integrowanej ochronie roślin wskazane jest również wykorzystywanie substancji i preparatów pochodzenia biologicznego, w tym opartych na bakteriach entomopatogenicznych, oraz innych rozwiązań wspomagających ograniczanie liczebności szkodników i działanie środków ochrony roślin (m.in. preparatów zawierających związki krzemu lub tytanu).
ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN NALEŻY ZAWSZE STOSOWAĆ ZGODNIE Z ETYKIETĄ ORAZ ZASADAMI INTEGROWANEJ OCHRONY ROŚLIN, Z UWZGLĘDNIENIEM OCHRONY OWADÓW ZAPYLAJĄCYCH!
Źródło: www.sygnalizacja.agrofagi.com.pl
Autor tekstu: Karina Krasoń
