W dniach 2–3 września 2026 r. odbył się wyjazd studyjny pn. „Rolnictwo ekologiczne w praktyce”, zorganizowany przez Centrum Doradztwa Rolniczego Oddział w Radomiu. Wydarzenie zostało zrealizowane w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, w zakresie Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+.
Dwudniowy wyjazd na teren województw świętokrzyskiego i małopolskiego był okazją do poznania gospodarstw, które z powodzeniem rozwijają produkcję ekologiczną, przetwórstwo, sprzedaż bezpośrednią oraz niszowe kierunki działalności rolniczej.
Celem wyjazdu było przede wszystkim poznanie dobrych praktyk w zakresie prowadzenia gospodarstw ekologicznych i rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Bezpośrednie spotkania z gospodarzami pozwoliły uczestnikom zobaczyć, jak wiedza, doświadczenie, pasja i konsekwencja w działaniu mogą przełożyć się na rozwój gospodarstwa oraz budowanie rozpoznawalnej marki.
Program obejmował m.in. innowacyjne rozwiązania stosowane w gospodarstwach ekologicznych, kwestie opłacalności produkcji, wyzwania związane z produkcją roślinną i zwierzęcą, a także możliwości rozwoju niszowych profili gospodarstw.
Pierwszym punktem programu było Ekologiczne Gospodarstwo Rolne pani Agaty Machockiej w Cisowie, w gminie Daleszyce, w powiecie kieleckim, Od grządki do słoika.
Uczestnicy mieli okazję zobaczyć gospodarstwo wyróżniające się dużą różnorodnością produkcji. Uprawiane są tutaj m.in. śliwy, jabłonie i czereśnie, a także maliny, borówki i porzeczki. Bogaty asortyment stanowią również warzywa uprawiane zarówno w gruncie, jak i w tunelach.
Istotnym elementem działalności gospodarstwa jest wykorzystanie i przetwarzanie własnych plonów. Rolniczka, prowadząc działalność w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego (RHD), rozwija produkcję przetworów, realizując w praktyce zasadę „od grządki do słoika”.
Podczas spotkania uczestnicy mieli możliwość degustacji produktów powstających na bazie surowców z gospodarstwa, m.in. czekowidła, przetworów z borówki amerykańskiej, ogórków słodkich chilli oraz tradycyjnego soku pomidorowego.
Przykład gospodarstwa pokazał, że własne przetwórstwo może być skutecznym sposobem na ograniczenie strat surowca, zwiększenie wartości dodanej produkcji i lepsze wykorzystanie potencjału gospodarstwa.
Kolejnym miejscem na trasie wyjazdu było certyfikowane gospodarstwo ekologiczne „Kozie Smaki” w Złotej w powiecie pińczowskim, prowadzone przez Magdalenę i Dawida Smaków.
Gospodarstwo specjalizuje się w ekologicznej hodowli kóz mlecznych oraz przetwórstwie mleka we własnej serowarni. Gospodarze opowiedzieli uczestnikom o historii rozwoju gospodarstwa, specyfice prowadzenia ekologicznej hodowli oraz doświadczeniach związanych z produkcją serów kozich.
Nieodłącznym elementem spotkania była degustacja własnych wyrobów. Szczególnym uznaniem cieszyły się sery kozie w różnych wariantach smakowych oraz sery twarogowe z dodatkiem ziół.
Produkty gospodarstwa są dostępne w przydomowym sklepiku oraz podczas sprzedaży na bazarach. „Kozie Smaki” są przykładem gospodarstwa, które skutecznie łączy produkcję zwierzęcą, rzemieślnicze przetwórstwo i sprzedaż bezpośrednią.
Takie rozwiązanie pozwala nie tylko zwiększać wartość ekonomiczną własnej produkcji, ale również budować rozpoznawalną markę opartą na lokalnych surowcach i tradycyjnych metodach wytwarzania.
Pierwszy dzień wyjazdu zakończyła wizyta w rodzinnym Gospodarstwie Ekologicznym pani Beaty Gruszki w Kocinie, w powiecie kazimierskim, Tradycyjne odmiany i „rośliny z przyszłością”
Gospodarstwo położone jest na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego, co tworzy wyjątkowe warunki do prowadzenia produkcji ekologicznej i wytwarzania wysokiej jakości żywności.
Podczas wizyty uczestnicy poznali uprawy tradycyjnych odmian fasoli, konopi włóknistych oraz babki płesznik. Ta ostatnia zaliczana jest do tzw. „roślin z przyszłością”, ze względu na rosnące zainteresowanie jej właściwościami i możliwościami wykorzystania.
Bezpośrednia wizyta na polach pozwoliła uczestnikom lepiej poznać specyfikę prowadzenia produkcji ekologicznej oraz codzienne wyzwania związane z pracą w gospodarstwie. Spotkanie było również okazją do rozmowy o możliwościach wykorzystania mniej popularnych gatunków roślin i poszukiwaniu nowych kierunków produkcji.
Walorem wizyty były także wyjątkowe walory przyrodnicze i krajobrazowe regionu. Malownicze otoczenie gospodarstwa doskonale pokazało, jak działalność rolnicza może harmonijnie współistnieć z naturalnym charakterem terenów wiejskich.
Drugi dzień wyjazdu rozpoczął się wizytą w Gospodarstwie Ekologicznym pana Kamila Ćwika, położonym na terenie gminy Lipnica Murowana.
Ze względu na ukształtowanie terenu i specyfikę dzierżawionych gruntów gospodarstwo funkcjonuje w trzech odrębnych lokalizacjach. Uczestnicy mogli zobaczyć sposób prowadzenia hodowli w warunkach zbliżonych do naturalnych.
Na bioróżnorodnych pastwiskach, w systemie otwartym, utrzymywane jest stado szkockiego bydła mięsnego oraz owce rasy czarnogłówka. Dodatkowym kierunkiem działalności są stawy hodowlane, w których utrzymywane są m.in. karpie, pstrągi i amury.
Gospodarz aktywnie korzysta również z możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych na rozwój gospodarstwa. Dzięki temu może systematycznie inwestować w infrastrukturę i poszerzać zakres prowadzonej działalności.
Przykład ten pokazuje, że dywersyfikacja produkcji, wykorzystanie lokalnych warunków przyrodniczych oraz umiejętne korzystanie z dostępnych źródeł finansowania mogą być ważnymi elementami rozwoju gospodarstwa.
Wizyta zakończyła się degustacją wyrobów mięsnych przygotowanych na bazie surowców pochodzących z gospodarstwa. Następnie uczestnicy odwiedzili należącą do gospodarstwa restaurację „Paleta Smaku”, która stanowi przykład połączenia produkcji rolnej, przetwórstwa i gastronomii.
Ostatnim punktem wyjazdu była „Winnica Wieliczka” w Pawlikowicach, położona na Małopolskim Szlaku Winnym, ekologiczna i biodynamiczna uprawa winorośli
To wyjątkowy przykład gospodarstwa, w którym uprawa winorośli prowadzona jest w systemie biodynamicznym i ekologicznym. Uczestnicy mieli możliwość poznania specyfiki prowadzenia plantacji, stosowanych rozwiązań oraz wyzwań związanych z rozwojem tego niszowego kierunku działalności rolniczej.
Wizyta była również okazją do rozmowy o możliwościach budowania marki gospodarstwa w oparciu o produkt lokalny i wysoką jakość. Spotkanie zakończyło się degustacją win produkowanych w gospodarstwie.
Przedstawione gospodarstwa pokazały różne możliwości rozwoju – od produkcji roślinnej i zwierzęcej, przez własne przetwórstwo i sprzedaż bezpośrednią, po rozwój niszowych kierunków działalności, takich jak hodowla kóz, uprawa babki płesznik czy ekologiczna i biodynamiczna uprawa winorośli.
Ważnym elementem wyjazdu były bezpośrednie rozmowy z gospodarzami i wymiana doświadczeń. Uczestnicy mogli nie tylko zobaczyć efekty prowadzonej działalności, ale przede wszystkim poznać drogę, jaką przeszli gospodarze, podejmowane przez nich decyzje oraz wyzwania, z którymi mierzą się w codziennej pracy.
Wizyty potwierdziły, że rozwój gospodarstwa ekologicznego może opierać się na wielu różnych rozwiązaniach. Kluczowe znaczenie ma dostosowanie profilu produkcji do lokalnych warunków, poszukiwanie nowych kierunków działalności, zwiększanie wartości dodanej własnych produktów oraz wykorzystywanie możliwości sprzedaży bezpośredniej i przetwórstwa.
Wyjazd studyjny „Rolnictwo ekologiczne w praktyce” był zatem nie tylko okazją do zdobycia wiedzy, ale również źródłem inspiracji dla osób poszukujących nowych możliwości rozwoju gospodarstw i przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.
Autor artykułu i zdjęć: Klaudia Serwa
